Nhớ nón Gò Găng

By Gã Phu Xe bất tử (Mai Thìn)

Chợ Gò Găng. Ảnh: Lý Hoàng Long

                    NHỚ NÓN GÒ GĂNG  

                                          ...“ Nhớ nón Gò Găng

                                        Vầng trăng Đập Đá

                                        Sông dài sóng cả

                                        Người quân tử khăn điều vắt vai”...

 Đây là bốn câu thơ của nhà văn Cao Duy Thảo mà trong lời tựa cho tập thơ Cổ tích tình yêu xuất bản từ thời sinh viên của tôi, nhà thơ Thanh Quế đã lầm tưởng là ca dao Bình Định. Mà quả thật, câu thơ như một bài ca dao man mác, gợi nhớ một thời các vị quyền quí uy nghiêm với chiếc nón ngựa, rung reng tiếng lục lạc trên đường làng; những cụ già râu tóc bạc phơ, áo lương, nón chỏm, khăn điều vắt vai... Bây giờ khúc ca dao lắng vào trong những đường chằm cho chiếc nón trắng duyên dáng mỡ màng trở thành nét đặc trưng của cả một dân tộc.      

More...

Đời phản

By Gã Phu Xe bất tử (Mai Thìn)

Phản gõ và bàn thờ gia tiên trong nhà lá mái của cụ Nguyễn Cao Đệ ở thôn Vạn Thuận, Nhơn Thành. Ảnh chụp 2004

 Còn cái phản gỗ bóng nâu - một trong những vật lưu dấu của ngôi nhà thì lại chằng chịt vết mực. Nó vừa là bàn trà cho cha tôi đãi khách, vừa là bàn học, vừa là chỗ nằm theo tôi suốt những tháng năm tuổi nhỏ. Đêm đêm tôi vẫn thường đặt chiếc ghế đẩu nằm ngang, lấy phản gỗ làm bàn học. Lúc mỏi thì trèo lên phản nằm đọc sách, có lần ngủ quên, quờ tay ngã chiếc đèn dầu, may mà không bị cháy.

          Chiếc phản nằm ở chái tây, nhìn ra cửa sổ có vườn mít, xoài với triền đá ong đầy cây hoa dại, ríu rít tiếng chim những trưa mùa hè và long lánh sáng những đêm trăng thanh. Khi tôi lớn lên đã thấy cái phản gỗ ấy nằm ở chái tây rồi. Nó dày gần hai mươi phân với hai tấm rộng, đủ trải một chiếc chiếu rộng, thừa ở phần đầu hơn một gang tay.

More...

Những mùa hoa cải

By Gã Phu Xe bất tử (Mai Thìn)

 

Ảnh sưu tầm trên Internet

Cải cha tôi trồng kín cả một triền sông Quai Vạc, đoạn gần cầu Bến Gỗ. Thật kỳ lạ là cái sắc hoa! Li ti vàng những chiều nồm ngan ngát, long lanh sáng những buổi sương mai… Mỗi cánh hoa như được dát bằng bạc, bằng ngọc, bằng thuỷ tinh trong suốt; vì thế trong những đêm trăng sáng, ngoài tiếng rét lùa ta còn như cảm nhận được tiếng rung reng của hoa cải như những tiếng chuông của mùa xuân đang đến.

          Từng cánh hoa li ti mơn mởn, từng bẹ lá xanh non vân vi sắc trắng, nhấm vào môi nghe mằn mặn giọt mồ hôi trên sợi tóc mai của người thôn nữ những chiều tát nước, những tối gánh rơm.

More...

Độc đáo nhà lá mái Bình Định

By Gã Phu Xe bất tử (Mai Thìn)

            

(Cột Cột kèo xiên trính trong nhà lá mái của cha tôi ở thôn Vĩnh Phú, Nhơn Thành . Ảnh chụp 2004)          

          Gỗ có mặt ở ruộng vườn, gỗ sinh sôi nảy nở ở đồi nương, sông suối, gỗ đi theo suốt cuộc đời người… Ngày nay, có xi măng, sắt thép, dù bền vững và tiện lợi hơn nhiều, song vẫn không thể thay được chiếc phản gõ mát rượi những trưa hè, không thể thay được chiếc võng đưa cót két, và lại càng không thể thay được ngôi nhà cuối cùng cho người đã qua đời.

          Có lẽ chính vì cái triết lý ấy cùng với những năm tháng tuổi thơ được sống trong ngôi nhà lá mái ven thành Hoàng Đế mà trong thơ tôi không thể nào quên được bóng dáng mái nhà xưa khu vườn cũ của cha ông.

More...

Dấu tích Đền Văn Bình Định , kỳ cuối (Lời khuyến nghị cho Văn miếu)

By Gã Phu Xe bất tử (Mai Thìn)

Bình phong và con lân còn lại của Văn Miếu Bình Định. Ảnh chụp 2004

Như vậy, dù chiến tranh tàn phá, hay thời gian huỷ hoại, nhưng tinh thần trọng thị của người xưa với tiền nhân, với nền học vấn và hiền tài của đất nước, vẫn luôn được bồi đắp. Và Văn Miếu đã trở thành một dấu son đỏ rực trong trang sử địa phương, nó đã góp một phần to lớn làm nên nguyên khí, làm nên nền Văn Hiến của tỉnh Bình Định.

More...

Dấu tích Đền Văn Bình Định , kỳ V (Trích từ sách Làng ven thành của Mai Thìn)

By Gã Phu Xe bất tử (Mai Thìn)

5 . Văn Miếu và Văn Chỉ Bình Định

Trong một bài viết về Văn Miếu, Văn Chỉ ở Bình Định, nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn cho rằng: “Nếu có thể ví Trường Thi Bình Định là một vầng trăng thì Văn Miếu, Văn Chỉ ở Bình Định là 7 ngôi sao, là dãy “thất tinh” mà ngư dân Bình Định gọi một cách nôm na là “chùm sao bánh lái” vận động xung quanh, bám sát vầng trăng ấy nhằm mục tiêu khuyến học, rèn luyện nhân tài, nhân cách cho xứ sở này” [1]. Và cũng trong bài viết này, ông Vũ Ngọc Liễn cung cấp tư liệu về 6 Văn Chỉ của Bình Định như sau:

More...

Dầu tích Đền Văn Bình Định (Kỳ III)

By Gã Phu Xe bất tử (Mai Thìn)

2-  Văn Miếu và tế lễ

Cụ Trần Đình Quyền 96 tuổi (tính đến năm 2004), ở khu vực Tiên Hội, phường Nhơn Thành kể rằng, hồi còn thanh niên, cụ được sung vào ban lính canh gác và phu dịch Văn Miếu. Ông nội tôi là Mai Chấn (1882-1953) và cha của cụ Mai Đức Thanh ở Vĩnh Phú từng là những người được chọn làm Tự thừa để cai quản Văn Miếu.

More...

Dấu tích Đền Văn Bình Định , kỳ IV

By Gã Phu Xe bất tử (Mai Thìn)

3 . Văn Miếu và hát bội Bình Định

Theo tài liệu của nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn [1] thì hồi ấy, cứ ba năm một lần, ở Bình Định còn có lệ “hát Văn Miếu”. Mỗi lần “hát Văn Miếu” là một cuộc đua tài sôi động của các nghệ sĩ ở các gánh hát bội trong toàn tỉnh.

Chỉ có Văn Miếu mới tổ chức hát bội thành lệ, còn các Văn Chỉ thì không thành lệ mà chỉ tổ chức hát mừng vào những dịp thuận tiện, như hát mừng sĩ tử huyện nhà đỗ đạt cao chẳng hạn.

More...

Dấu tích Đền Văn Bình Định- kỳ II

By Gã Phu Xe bất tử (Mai Thìn)

Ngày nay, di tích còn lại là phía trước cổng, hai bên tả hữu có nhà bia cao hơn 3 m khắc chữ “khuynh cái hạ mã” (nghiêng lọng xuống ngựa), (nay chỉ còn một nhà bia), cách một sân đất rộng hơn hai mẫu có hai con lân sư cao hơn ba mét đúc bằng vôi ốc án ngự hai bên trông rất bề thế và cổ kính (hiện một con đã ngã, do không chịu nổi với thời gian). Kế đến là tấm bình phong đắp nổi hình con long mã cõng phong thư (long mã phù đồ), bên trong hình lưỡng long tranh châu. Sâu vào trong nữa là một ngôi đình nhỏ của làng (do nhân dân dựng lại để thờ Thành Hoàng và cúng Thanh minh) và những nền đất xây đá ong cao gần nửa mét.

More...

Dấu tích Đền Văn Bình Định

By Gã Phu Xe bất tử (Mai Thìn)

Nằm cách cổng sân bay Phù cát về phía Nam chưa đầy 1 km, Văn Miếu toạ lạc trên một gò đất quang đãng của khu vực Vĩnh Phú, phường Nhơn Thành, thị xã An Nhơn, Bình Định. Văn Miếu nối liền với đường Gò Găng - Kiên Mỹ bằng con đường bê tông rộng rãi, bằng phẳng, khá thuận tiện cho khách tham quan bằng xe ô tô. Trong bản đồ quốc gia, Văn Miếu ở vị trí 13 độ 58’ vĩ bắc và 109 độ 2’ kinh đông.

More...