Dầu tích Đền Văn Bình Định (Kỳ III)

2-  Văn Miếu và tế lễ

Cụ Trần Đình Quyền 96 tuổi (tính đến năm 2004), ở khu vực Tiên Hội, phường Nhơn Thành kể rằng, hồi còn thanh niên, cụ được sung vào ban lính canh gác và phu dịch Văn Miếu. Ông nội tôi là Mai Chấn (1882-1953) và cha của cụ Mai Đức Thanh ở Vĩnh Phú từng là những người được chọn làm Tự thừa để cai quản Văn Miếu.

Văn Miếu luôn có một Tự thừa cai quản thường nhật và 26 lính chia thành 13 ban, mỗi ban hai người thay phiên trực suốt ngày đêm. Nhiệm vụ của ban trực là canh giữ, bảo vệ Văn Miếu, quét dọn, chăm sóc cây trái và giúp người Tự thừa cúng kính, hương khói thường nhật. Khi đến ngày làm lễ, cúng tế thì tăng cường thêm tráng đinh ở các làng bên sang phục dịch. Những người phục dịch trong Văn Miếu được phát thẻ để miễn sưu thuế tuỳ theo mức độ đóng góp.

Mỗi năm có hai kỳ tế lớn tại Văn Miếu vào tháng ba và tháng tám, gọi là “xuân thu nhị kỳ”. Các ngày tế lễ thường là từ mùng 10 đến 20 âm lịch. Việc tế lễ ở Văn Miếu được đưa vào Quốc lễ, tức là do Nhà nước lo, ngân sách của tỉnh đài thọ là chính. Chính vì là Quốc lễ cho nên các kỳ tế lễ ở Văn Miếu thường được tổ chức rất linh đình và nghiêm cẩn.

Trước ngày tế có trát quan phủ sức dân dọn dẹp đường sá. Các làng bên (Tân Nghi, Bình Đức, Thiết Tràn…) cùng chuẩn bị bò heo để cúng. Mỗi lần cúng phải mất 12 heo, 1 bò, 1 dê, 5 vuông gạo nếp và nhiều thứ khác.

Chiều hôm trước, các vị chức sắc hàng tỉnh trở xuống đã phải đi kiệu, đi ngựa về Văn Miếu, nghỉ ở nhà quan cư được xây cất trong khuôn viên Văn Miếu. Bốn giờ sáng hôm sau làm lễ cúng tế linh đình cho tới trưa.

Buổi trưa ngày hôm trước, các quan lại địa phương, thân hào, nhân sĩ, học sinh đã tựu về Văn Miếu chờ chiêm bái và phụ giúp ban tổ chức. Con đường từ cổng Văn Miếu đến đoạn nối với đường Thiên Lý (Quốc lộ 1) được quét dọn sạch sẽ, cờ xí rợp trời.

Các quan phủ, huyện và chức sắc địa phương với đầy đủ nghi vệ tiến ra tận đầu đường để đón các quan hàng tỉnh.

Dẫn đầu đoàn rước các quan về tế lễ Văn Miếu là hai bảng “túc tỉnh” (yên kính) và “hồi tỵ” (tránh ra), tiếp đến là hai hàng gươm giáo và cờ, chiên trống theo sau. Các quan tỉnh đi kiệu có lọng che, các nhạc công y phục áo đỏ, nón dấu tấu những khúc nhạc nhịp nhàng với trống phách điểm hài hoà trang trọng. Hai bên đường và sau hương án của Văn Miếu, dân chúng đứng nghiêm cẩn chờ bái vọng.

Các quan xuống kiệu, xuống ngựa trước cổng Văn Miếu, nơi có hai nhà bia “khuynh cái, hạ mã” rồi xếp hàng tuần tự vào nhà quan cư nghỉ ngơi để chuẩn bị làm lễ. Lễ tế Văn Miếu được bắt đầu bằng nghi lễ tế ở miếu Khải Thánh.  Xong lễ, mọi người về lại nhà quan cư rồi tiến hành lễ chính ở chánh đường. Các quan với áo mão cân đai triều phục đứng bất động rồi hành lễ theo tiếng xướng to của người chủ tế, hoà với tiếng nhạc, tiếng trống vang dìu dặt hay khoan nhặt theo từng trình tiết tế lễ.

Lễ hoàn tất khi trời hửng sáng và các quan về lại nhà quan cư để nghỉ ngơi giây lát rồi tiếp tục tế lễ cho tới trưa.

Ngoài các lễ cúng tế nói trên, ở Văn Miếu còn có nhiều hoạt động hội hè, thi phú rất sôi động. Tại khu vực Phú Thành, phường Nhơn Thành xưa cũng đã hình thành một đội nhạc chuyên phục vụ cho các hoạt động này của Văn Miếu.

Trích từ sách: Làng ven thành của Mai Thìn

(Còn nữa)


[1] Theo: Hồ sơ di tích Văn Miếu xã Nhơn Thành, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định, do Bảo tàng Tổng hợp Bình Định lập 2005.

[2] Bài “Bình Định Văn Miếu, Văn Chỉ”, in trong tạp chí Văn Nghệ huyện An Nhơn, số Xuân 2002