Dấu tích Đền Văn Bình Định , kỳ cuối (Lời khuyến nghị cho Văn miếu)

(Năm 2006, Văn Miếu Bình Định được UBND tỉnh Bình Định xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh)

Qua thời gian và chiến tranh tàn phá, Văn Chỉ Tuy Phước còn lưu giữ được 3 cặp đối liễn sơn son thếp vàng, một lư hương, hai tài liệu với đầy đủ chữ ký của các hội viên Văn Chỉ bầu người đứng đầu điều hành hoạt động Văn Chỉ.

(Ba cặp liễn đối còn lại của Văn Chỉ Tuy Phước)

Nội dung ba cặp liễn đối tại Văn Chỉ Tuy Phước:

Câu thứ nhất:

Thượng hạ dữ thiên địa đồng lưu, khởi viết tiểu bổ

Thủy chung tập thánh trí chi sự, thị vị đại thành.

Câu thứ hai:

Đạo tố bách vương: Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang, Văn Võ

Giáo thùy vạn thế: Dịch, Thư, Thi, Lễ, Xuân Thu.

Câu thứ ba:

Thánh học khai vạn thế, bất dĩ Tần nhi diệt, Hán nhi hưng

Ngô đạo tại lưỡng giang, thí như thiên chi cao, Địa chi hậu.

7 . Mấy lời khuyến nghị cho Văn Miếu

 Trải bao thăng trầm của thời gian và chiến tranh tàn phá, ngày nay, ngoài Văn Chỉ Tuy Phước, các Văn Chỉ, Văn Miếu trong tỉnh đều đã bị đổ nát. Tại Văn Miếu ở Nhơn Thành, người dân Vĩnh Phú cho xây lại trên nền cũ một ngôi đình nhỏ bé để thờ cúng vào dịp Thanh Minh, lễ tết.

Theo lời kể của nhân dân thôn Vĩnh Phú thì sau 1975, ông Huỳnh Hưng, người trong thôn đã tự tháo dỡ nhà bia ở phía đông để lấy gạch làm nhà thì bỗng dưng phát bệnh nan y mà chết. Các con cháu vội cho dựng lại tấm bia bằng đá có khắc dòng chữ “Khuynh cái, hạ mã” trên nền đất cũ, và từ đó không còn ai dám động đến di tích Văn Miếu nữa.

Trong ý thức của phần lớn thế hệ người dân địa phương đều không còn hiểu được giá trị to lớn của Văn Miếu mà chỉ biết đó như là ngôi đình làng để thờ, cúng thanh minh.

Được biết, vào những năm đầu thập kỷ 60 của thế kỷ trước, do Văn Miếu đã đổ nát, và chiến tranh ly tán, cho nên Hội Khổng học Bình Định thời ấy đã cho xây dựng một đình thờ Khổng Tử tại thị xã Quy Nhơn (đình Khổng Tử hiện vẫn còn ở tại đường Tăng Bạt Hổ, phường Lý Thường Kiệt, Tp. Quy Nhơn) để thờ Khổng Tử và dùng làm nơi sinh hoạt của Hội Khổng học Bình Định. Hội này do ông Mạc Như Tòng làm Hội trưởng đầu tiên. Theo nhà nghiên cứu Đặng Quí Địch thì hàng năm, tại đình này vẫn tổ chức lễ tế Khổng Tử, và các hoạt động khuyến học, khuyến tài trong tỉnh, song không quy mô như ở Văn Miếu ngày trước. Hiện nay, đình này được dùng làm nơi sinh hoạt văn hoá của các cụ ở phường Lý Thường Kiệt, TP. Quy Nhơn.

Như vậy, dù chiến tranh tàn phá, hay thời gian huỷ hoại, nhưng tinh thần trọng thị của người xưa với tiền nhân, với nền học vấn và hiền tài của đất nước, vẫn luôn được bồi đắp. Và Văn Miếu đã trở thành một dấu son đỏ rực trong trang sử địa phương, nó đã góp một phần to lớn làm nên nguyên khí, làm nên nền Văn Hiến của tỉnh Bình Định.

Với phong trào khuyến học, khuyến tài mà Đảng và Chính phủ đang phát động, thiết nghĩ tỉnh Bình Định nên khẩn trương khôi phục lại Văn Miếu để con cháu thấy được truyền thống trọng hiền tài của ông cha mà chăm lo sự học, đặc biệt là ý thức khuyến học đến từng dòng họ, từng gia đình làng xã nhằm nuôi dưỡng ý chí ham học hỏi của quê hương.

Hết

 (Trích từ sách Làng ven thành của Mai Thìn, NXB KHXH, 2015)